Partner serwisu
06 maja 2015

Na straży bazaltowej róży

Kategoria: Ochrona środowiska

Rezerwat prz yrody Wilcza Góra to jedna z najbardziej interesujących atrakcji w okolicach Złotoryi, na której znajduje się nietypowy układ słupów bazaltowych przypominających swoją budową płatki róży. Tuż u jego stóp prowadzona jest eksploatacja górnicza, możliwa wyłącznie dzięki nowoczesnym narzędziom projektowo-pomiarowym.
 

Na straży bazaltowej róży

W pobliżu południowych granic miasta Złotoryja na Dolnym Śląsku znajduje się widoczne z daleka wzniesienie o nazwie Wilcza Góra (Wilkołak) o wysokości + 373,1 m. n.p.m. Wzgórze wznosi się 100 m ponad otaczający teren i powstało na skutek wylewu skał bazaltowych. Skały bazaltowe tworzące wzgórze zalegają na stosunkowo małym obszarze, lecz sięgają na dużą głębokość. Omawiane utwory bazaltowe mają prawdopodobnie kształt pnia wulkanicznego o bardzo stromych ścianach. Udokumentowane w tym miejscu złoże bazaltu „Wilcza Góra” eksploatowane jest z różną intensywnością od ponad siedemdziesięciu lat. Pod koniec lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku, na zachodnim stoku wzniesienia, w starym wyrobisku, zaobserwowano odsłonięcie skał ze specyficznymi formami słupów bazaltowych. Dla tego odsłonięcia w 1959 roku utworzono rezerwat przyrody nieożywionej „Wilcza Góra” o powierzchni 1,69 ha [1]. W uzasadnieniu utworzenia rezerwatu podano, że założono go w celu zachowania ze względów naukowych i dydaktycznych odsłonięcia bazaltu ze specyficznymi formami słupów, stanowiącymi ciekawy obiekt naukowy, jedyny tego rodzaju w Polsce. Obecnie skały bazaltowe, znajdujące się w centrum obszaru rezerwatu, dla których utworzono rezerwat, są mało widoczne, częściowo przysłonięte roślinnością. Na początku lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku, na skarpie I piętra eksploatacyjnego kamieniołomu na poziomie +325 m. n.p.m., od strony wschodniej rezerwatu, poza jego granicami, odsłonięto skały bazaltowe o budowie słupowej, których układ posiadał bardzo dobrze widoczną różnokierunkowość. Tę formę rozkładu słupów nazwano „różą bazaltową”. Centrum róży bazaltowej znajduje się na rzędnej +340,6 m. n.p.m. i zlokalizowane jest około 20 m  na wschód od granicy rezerwatu „Wilcza Góra”. W 1974 roku utworzono filar ochronny dla rezerwatu przyrody. W 1988 roku wyznaczono nowe granice filara ochronnego w związku z planowaną eksploatacją górniczą w pobliżu rezerwatu o następujących parametrach:
• szerokość pasa ochronnego – 50 m od górnej krawędzi skarpy wschodniej rezerwatu,
• szerokość półek ochronnych filara na poziomach pośrednich – 3 m,
• kąt nachylenia płaszczyzn filara między poszczególnymi poziomami – 80 stopni.


Ściana wschodnia rezerwatu, na której znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie czynnych wyrobisk górniczych Kopalni Bazaltu „Wilcza Góra”. W celu zabezpieczenia przed skutkami robót górniczych rezerwatu przyrody „Wilcza Góra”, a także „róży bazaltowej” znajdującej się poza rezerwatem, kopalnia ograniczyła wielkości stosowanych ładunków materiałów wybuchowych podczas robót strzałowych:
• wielkość maksymalnego bezpiecznego ładunku materiału wybuchowego (MW) przypadającego na jeden stopień opóźnienia milisekundowego nie może przekroczyć: - przy urabianiu złoża z poziomu +300 m  n.p.m.  QZmax= 160 kg MW,
- przy urabianiu złoża z poziomów +285 i 270 m n.p.m.  QZmax= 120 kg MW,
• wielkość bezpiecznych ładunków całkowitych odpalanych w jednej serii nie może przekraczać: - przy urabianiu złoża z poziomu +300 m. n.p.m.  Qc= 1350 kg MW, - przy urabianiu złoża z poziomów +285 i 270 m. n.p.m.  Qc= 1010 kg MW.
W celu kontroli skutków robót strzałowych w 1983 roku, nałożono na kopalnię obowiązek monitorowania stanu wschodniej ściany skalnej rezerwatu za pomocą pomiarów metodą fotogrametryczną, z częstotliwością co 2 lata. Zadanie to realizuje firma PROTEGO z Wrocławia. Badanie zmian ukształtowania ściany skalnej rezerwatu obejmuje odcinek ściany wschodniej o długości 100 m i wysokości 45 m, od strony czynnego wyrobiska górniczego Kopalni Bazaltu „Wilcza Góra”. Pierwszy pomiar fotogrametryczny rejestrujący stan początkowy wykonano w maju 1983 roku. Następne wykonano 15 pomiarów kontrolnych, ostatni w grudniu 2012 roku. Celem tych okresowych badań jest ustalenie zmian powierzchni skarpy wschodniej rezerwatu, jakie zaszły od momentu wykonania pomiaru początkowego, w związku z prowadzoną w pobliżu eksploatacją złoża bazaltu z użyciem materiałów wybuchowych. Prace pomiarowe polegają na:
• wyznaczeniu współrzędnych przestrzennych fotopunktów,
• wykonaniu zdjęć fotogrametrycznych aparatem cyfrowym o dużej rozdzielczości.
W metodzie fotogrametrycznej do opracowania map i profi li wystarczające jest wyznaczenie współrzędnych przestrzennych fotopunktów oraz wykonanie odpowiednich par zdjęć pokrywających badany obiekt. Do pomiarów fotopunktów zastosowano tachimetr laserowy. Od 2010 roku do wykonania zdjęć fotogrametrycznych stosowany jest skalibrowany fotografi czny aparat cyfrowy NIKON D7000 (matryca 16.2 mln pikseli, wielkość piksela 4,7 μm), z profesjonalnym obiektywem Nikon Nikkor 35 mm f/1.8G AF-S DX; rejestrowane obrazy tym aparatem można uznać za semimetryczne. Zdjęcia te posłużyły do opracowania za pomocą systemu ImageMaster numerycznego modelu terenu, mapy warstwicowej oraz profili ściany wschodniej. Właściwy pomiar rzeźby ściany skalnej z „różą bazaltową” przeprowadzono na modelach stereoskopowych, które zbudowano z kolorowych zdjęć wykonanych aparatem cyfrowym. W wyniku fotogrametrycznego opracowania zdjęć oraz wygenerowania numerycznego modelu terenu utworzono mapę sytuacyjno-wysokościową oraz cztery profi le terenu, które posłużyły do interpretacji wyników pomiarów.
 

 

Cały artykuł w magazynie Surowce i Maszyny Budowlane 1/2015

ZAMKNIJ X
Strona używa plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies. OK, AKCEPTUJĘ